వాల్మీకి రామాయణం బాలకాండ ప్రకారం బ్రహ్మ, మరీచి, కశ్యపుడు, సూర్యుడు, మనువు, ఇక్ష్వాకుడు, సగరుడు, భగీరథుడు, రఘువు, దశరథుడు, శ్రీరాముని వరకు 40 తరాలు; మహనీయుల కథలు; రామాయణ సంక్షిప్తం; శబరి–శబరిమల సంబంధం.
శ్రీరాముని వివాహ సమయంలో వసిష్ఠ మహర్షి జనక మహారాజుకు వినిపించిన ఇక్ష్వాకు (సూర్య) వంశ క్రమం ఇది – వాల్మీకి రామాయణం, బాలకాండ 70వ సర్గ ఆధారంగా. అయ్యప్ప భక్తులకు దీని ప్రాముఖ్యత: శబరిమల పేరుకు కారణమైన శబరి, పంపా తీరంలో శ్రీరాముని దర్శించి మోక్షం పొందిన మహాభక్తురాలు; ఆ పుణ్యభూమిలోనే అయ్యప్ప కొలువై ఉన్నాడు.
ఇక్ష్వాకు వంశ వృక్షం
దశరథుని కుమారులు: శ్రీరాముడు (కౌసల్య), భరతుడు (కైకేయి), లక్ష్మణ, శత్రుఘ్నులు (సుమిత్ర). శ్రీరాముని కుమారులు కుశ, లవులు.
ఈ వంశంలోని మహనీయులు
ఇక్ష్వాకు మహారాజు
వైవస్వత మనువు కుమారుడైన ఇక్ష్వాకుడు సరయూ నది తీరంలోని అయోధ్యను రాజధానిగా చేసుకొని కోసల రాజ్యాన్ని పాలించిన మొదటి రాజు. సూర్యుని నుండి వచ్చిన ఈ వంశం ఆయన పేరుతోనే “ఇక్ష్వాకు వంశం”గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ధర్మబద్ధమైన పాలనకు, సత్యానికి, ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడటానికి ఈ వంశం చిరకాలం ఆదర్శంగా నిలిచింది.
మాంధాత
యువనాశ్వ మహారాజుకు సంతానం లేక ఋషులు పుత్రకామేష్టి చేశారు. రాణి కోసం మంత్రించి ఉంచిన జలాన్ని రాత్రి దాహంతో రాజే తాగడంతో, రాజు శరీరం నుండే ఒక బాలుడు జన్మించాడు. పాలు ఎవరిస్తారని దేవతలు అడగ్గా ఇంద్రుడు “మాం ధాస్యతి నన్ను పానం చేస్తాడు” అని తన వేలిని ఇచ్చాడు; అందుకే “మాంధాత”. పెద్దయ్యాక సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు ఉన్న భూమండలమంతా పాలించిన చక్రవర్తి అయ్యాడు; ఎన్నో యజ్ఞాలు, దానాలు చేసిన ధర్మాత్ముడు.
త్రిశంకువు
సశరీరంగా స్వర్గానికి వెళ్ళాలని కోరిన త్రిశంకువు ఆ యజ్ఞం చేయమని వసిష్ఠుని అడిగితే ఆయన నిరాకరించాడు; వసిష్ఠ పుత్రులను అడగ్గా వారు కోపించి చండాలుడివి కమ్మని శపించారు. ఆ స్థితిలో విశ్వామిత్రుడు అతనికి ఆశ్రయమిచ్చి, తన తపశ్శక్తితో యజ్ఞం చేసి స్వర్గానికి పంపాడు. ఇంద్రుడు అతన్ని కిందికి తోసివేయగా, “తిష్ఠ — ఆగు!” అని విశ్వామిత్రుడు ఆకాశంలోనే నిలిపి, అతని కోసం కొత్త నక్షత్రమండలాన్నే సృష్టించాడు — అదే “త్రిశంకు స్వర్గం”. పురాణాల ప్రకారం సత్యవ్రతుడైన హరిశ్చంద్రుడు ఈ త్రిశంకువు కుమారుడు.
సత్య హరిశ్చంద్రుడు
ప్రాణం పోయినా అబద్ధం ఆడని రాజు హరిశ్చంద్రుడు. అతని సత్యాన్ని పరీక్షించడానికి విశ్వామిత్రుడు అతని రాజ్యాన్నంతా దానంగా తీసుకొని, ఇంకా దక్షిణ బాకీ ఉందని పట్టుబట్టాడు. ఆ ఋణం తీర్చడానికి హరిశ్చంద్రుడు కాశీలో భార్య చంద్రమతిని, కుమారుడు లోహితాస్యుని ఒక బ్రాహ్మణునికి అమ్మి, తాను వీరబాహుడనే కాటికాపరి దగ్గర శ్మశానంలో సేవకుడయ్యాడు.
పాము కాటుతో లోహితాస్యుడు మరణించగా, దహనానికి కూడా డబ్బు లేని చంద్రమతి బిడ్డ శవంతో శ్మశానానికి వచ్చింది. ఆమె తన భార్య అని, బిడ్డ తన కుమారుడని గుర్తించినా, యజమాని ఆజ్ఞ ప్రకారం శ్మశాన పన్ను కట్టనిదే దహనం జరగనీయలేదు హరిశ్చంద్రుడు. ఆమె తన మెడలోని మంగళసూత్రాన్నే ఇవ్వబోగా ఆ క్షణం దేవతలు, విశ్వామిత్రుడు ప్రత్యక్షమై బిడ్డను బ్రతికించి, రాజ్యాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, అతని సత్యనిష్ఠను లోకమంతా కీర్తించేలా చేశారు.
సగర చక్రవర్తి
సగరుడు అశ్వమేధ యాగం చేస్తుండగా ఇంద్రుడు యాగాశ్వాన్ని దొంగిలించి పాతాళంలో తపస్సు చేస్తున్న కపిల మహర్షి దగ్గర కట్టేశాడు. గుర్రాన్ని వెదుకుతూ సగరుని అరవై వేల మంది కుమారులు భూమిని తవ్వుకుంటూ పాతాళం చేరారు — వారు తవ్విన గొయ్యే సముద్రమై “సాగరం” అని పేరు పొందింది. గుర్రం దగ్గర ఉన్న కపిలుడే దొంగ అని అవమానించగా, ఆ మహర్షి కోపాగ్నికి వారంతా భస్మమయ్యారు. మనవడు అంశుమంతుడు వినయంతో గుర్రాన్ని తెచ్చి యాగం పూర్తి చేయించాడు; తన పితృదేవతలకు గంగాజలంతోనే సద్గతి అని కపిలుడు చెప్పాడు.
భగీరథుడు – గంగావతరణం
అంశుమంతుడు, అతని కుమారుడు దిలీపుడు గంగ కోసం తపస్సు చేసినా ఫలించలేదు. దిలీపుని కుమారుడు భగీరథుడు రాజ్యాన్ని వదిలి వేల సంవత్సరాలు ఘోర తపస్సు చేసి బ్రహ్మను మెప్పించాడు. కానీ ఆకాశం నుండి దూకే గంగ వేగాన్ని భూమి తట్టుకోలేదు; భగీరథుడు మళ్ళీ తపస్సు చేసి శివుని ప్రార్థించగా, శివుడు గంగను తన జటాజూటంలో బంధించి ఒక పాయగా విడిచాడు.
భగీరథుని రథం వెనుక గంగ ప్రవహిస్తూ వస్తుండగా దారిలో జహ్ను మహర్షి యజ్ఞవాటికను ముంచెత్తింది; ఆయన గంగను మింగివేసి, ప్రార్థనలకు కరిగి చెవి నుండి విడిచాడు అందుకే గంగ “జాహ్నవి”. చివరకు గంగ పాతాళానికి చేరి సగర పుత్రుల భస్మరాశులను తాకగా వారికి సద్గతి లభించింది. భగీరథుడు తెచ్చినందుకు గంగ “భాగీరథి” అయ్యింది; ఎంతటి కష్టమైనా పట్టుదలతో సాధించే ప్రయత్నాన్ని నేటికీ “భగీరథ ప్రయత్నం” అంటాం.
దిలీపుడు – నందినీ సేవ
కాళిదాసు “రఘువంశం” ప్రకారం సంతానం లేని దిలీప మహారాజు గురువు వసిష్ఠుని ఆజ్ఞతో కామధేనువు కుమార్తె అయిన నందిని అనే గోవుకు భార్య సుదక్షిణతో కలిసి ఇరవై ఒక్క రోజులు సేవ చేశాడు. చివరి రోజు ఒక సింహం నందినిపై దూకగా, “ఆవుకు బదులు నన్ను తిను” అని దిలీపుడు తనను తాను అర్పించుకున్నాడు. అది నందిని పెట్టిన పరీక్ష మాత్రమే; ప్రసన్నురాలైన నందిని వరంతో అతనికి రఘువు జన్మించాడు.
రఘు మహారాజు
యువరాజుగానే రఘువు తండ్రి అశ్వమేధ అశ్వాన్ని రక్షిస్తూ ఇంద్రునితోనే యుద్ధం చేసి అతని గౌరవాన్ని పొందాడు. రాజైన తరువాత నలుదిక్కులూ జయించి (దిగ్విజయం), తన సంపదనంతా దానం చేసే “విశ్వజిత్” యాగం చేసి మట్టి పాత్రలతో మిగిలాడు. అప్పుడు కౌత్సుడనే శిష్యుడు గురుదక్షిణగా పధ్నాలుగు కోట్ల బంగారు నాణేలు కోసం వచ్చాడు; యాచకుడిని రిక్తహస్తంతో పంపకూడదని రఘువు కుబేరునిపై దండెత్తబోగా, ఆ రాత్రే కుబేరుడు అతని కోశాగారంలో బంగారం కురిపించాడు. ఈ మహాదాతృత్వం వల్లే ఈ వంశం “రఘువంశం”, శ్రీరాముడు “రాఘవుడు”.
అజ మహారాజు, ఇందుమతి
రఘువు కుమారుడు అజుడు విదర్భ రాజకుమారి ఇందుమతి స్వయంవరంలో ఆమె వరమాల పొందాడు. ఎంతో అన్యోన్యంగా జీవిస్తుండగా, ఒకనాడు ఉద్యానవనంలో నారదుని వీణ నుండి జారిన దివ్య పుష్పమాల ఇందుమతిపై పడి ఆమె ప్రాణాలు విడిచింది ఆమె శాపగ్రస్తురాలైన అప్సరస అని, ఆ మాలతో శాపం తీరిందని తెలిసింది. “అజవిలాపం”గా కాళిదాసు వర్ణించిన దుఃఖంతో అజుడు కుమారుడు దశరథుడు పెద్దవాడయ్యే వరకు మాత్రమే జీవించాడు.
దశరథ మహారాజు
పది దిక్కులకూ రథాన్ని నడపగల వీరుడు కనుక “దశరథుడు”. దేవాసుర యుద్ధంలో ఇంద్రునికి సహాయం చేస్తుండగా రథచక్రం ఊడిపోతే రాణి కైకేయి తన వేలినే ఇరుసుగా పెట్టి అతని ప్రాణాలు కాపాడింది; అందుకు ఆమెకు రెండు వరాలు ఇచ్చాడు. యౌవనంలో వేటలో శబ్దాన్ని గుర్తించి బాణం వేసే (శబ్దవేధి) సమయంలో, అంధులైన తల్లిదండ్రుల కోసం నీరు తెస్తున్న శ్రవణకుమారుని పొరపాటున చంపి, “నీవూ పుత్రశోకంతో మరణిస్తావు” అనే శాపం పొందాడు.
వృద్ధాప్యం వచ్చినా సంతానం లేక, వసిష్ఠుని సలహాతో ఋష్యశృంగ మహర్షిచే పుత్రకామేష్టి యాగం చేయించాడు. యజ్ఞపురుషుడు ఇచ్చిన పాయసాన్ని రాణులు కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్రలకు పంచగా శ్రీరాముడు, భరతుడు, లక్ష్మణ శత్రుఘ్నులు జన్మించారు. ఆ తరువాతి కథ శ్రీమద్రామాయణం.
శ్రీరామ కథ – ఏడు కాండల్లో
- బాలకాండ — శ్రీరామ జననం, విశ్వామిత్రుని యాగరక్షణ, శివధనుర్భంగం, సీతారామ కల్యాణం.
- అయోధ్యకాండ — పట్టాభిషేక ప్రయత్నం, కైకేయి వరాలు, పధ్నాలుగేళ్ల వనవాసం, భరతుడు పాదుకలతో పాలన.
- అరణ్యకాండ — దండకారణ్యం, శూర్పణఖ, మారీచుడు, సీతాపహరణం, జటాయువు; పంపా తీరంలో శబరికి దర్శనం, మోక్షం.
- కిష్కింధకాండ — హనుమంతుని కలయిక, సుగ్రీవ మైత్రి, వాలి వధ, సీతాన్వేషణ.
- సుందరకాండ — హనుమంతుని సముద్ర లంఘనం, అశోకవనంలో సీతాదర్శనం, లంకాదహనం.
- యుద్ధకాండ — సేతు నిర్మాణం, రావణ వధ, సీతాగ్నిప్రవేశం, అయోధ్యలో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం.
- ఉత్తరకాండ — రామరాజ్యం, లవకుశుల జననం, శ్రీరాముని అవతార సమాప్తి.
ప్రతి కాండ పూర్తి కథ – శ్రీమద్రామాయణం, కాండల వారీగా.


