అష్టాదశ సోపాన అధిష్ఠాన దేవతా పూజ – 18 మెట్ల దేవతలు, ధ్యాన శ్లోకాలు

4

పదునెట్టాంబడిలో ఒక్కో మెట్టు అధిష్ఠాన దేవత – గణపతి, శివుడు, పార్వతి, సుబ్రహ్మణ్యుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువు, రంగనాథుడు, కాళి, యముడు, నవగ్రహాలు – తత్త్వం, గీతా యోగం, ధ్యాన శ్లోకం, పూజా మంత్రం.

సన్నిధానం ముంగిట ఉన్న పదునెట్టాంబడిలో ఒక్కో మెట్టుకు ఒక అధిష్ఠాన దేవత కొలువై ఉంటారు. పడిపూజలో గురుస్వామి కింది మెట్టు (1) నుండి పై మెట్టు (18) వరకు ఒక్కో దేవతను పేరుపేరునా ధ్యానించి, ఆవాహించి, ఉపచారాలతో పూజిస్తారు. ఒక్కో మెట్టు మనలోని ఒక తత్త్వాన్ని, భగవద్గీతలోని ఒక అధ్యాయ యోగాన్ని కూడా సూచిస్తుందని పెద్దల వివరణ.

ఇక్కడి క్రమం పడిపూజ గ్రంథాల్లో సాధారణంగా ఇచ్చే అష్టాదశ సోపాన అధిష్ఠాన దేవతా క్రమం ప్రకారం ఇవ్వబడింది. మీ గురుస్వామి సంప్రదాయంలో దేవతా క్రమం, మంత్రాలు వేరుగా ఉంటే వారి విధానమే పాటించండి.

మెట్టు అధిష్ఠాన దేవత తత్త్వం గీతా యోగం
1 శ్రీ మహాగణపతి కన్ను (దృష్టి) అర్జునవిషాద యోగం
2 శ్రీ పరమేశ్వరుడు (శివుడు) చెవి (శ్రవణం) సాంఖ్య యోగం
3 శ్రీ పార్వతీ దేవి ముక్కు (ఘ్రాణం) కర్మ యోగం
4 శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యస్వామి నాలుక (రుచి) జ్ఞానకర్మసన్న్యాస యోగం
5 శ్రీ బ్రహ్మదేవుడు చర్మం (స్పర్శ) కర్మసన్న్యాస యోగం
6 శ్రీ మహావిష్ణువు కామం ఆత్మసంయమ (ధ్యాన) యోగం
7 శ్రీ రంగనాథుడు క్రోధం జ్ఞానవిజ్ఞాన యోగం
8 శ్రీ మహాకాళి లోభం అక్షరబ్రహ్మ యోగం
9 శ్రీ యమధర్మరాజు మోహం రాజవిద్యా రాజగుహ్య యోగం
10 శ్రీ సూర్యుడు మదం విభూతి యోగం
11 శ్రీ చంద్రుడు మాత్సర్యం విశ్వరూపసందర్శన యోగం
12 శ్రీ అంగారకుడు (కుజుడు) అసూయ భక్తి యోగం
13 శ్రీ బుధుడు దంభం క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞ విభాగ యోగం
14 శ్రీ బృహస్పతి (గురువు) సత్త్వగుణం గుణత్రయ విభాగ యోగం
15 శ్రీ శుక్రుడు రజోగుణం పురుషోత్తమప్రాప్తి యోగం
16 శ్రీ శనైశ్చరుడు తమోగుణం దైవాసురసంపద్విభాగ యోగం
17 శ్రీ రాహువు విద్య శ్రద్ధాత్రయవిభాగ యోగం
18 శ్రీ కేతువు అవిద్య మోక్షసన్న్యాస యోగం

ఒక్కో మెట్టుకు పూజా విధానం

  1. మెట్టు మీద దీపం వెలిగించి, పసుపు–కుంకుమ బొట్టు పెట్టండి.
  2. ఆ మెట్టు దేవత ధ్యాన శ్లోకం చెప్పి, “ఓం … సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై … నమః — ధ్యాయామి, ఆవాహయామి” అనండి.
  3. పాద్య, అర్ఘ్య, ఆచమనీయ, స్నాన జలాలను పువ్వుతో మెట్టుపై చల్లండి; వస్త్రం (పట్టు గుడ్డ), గంధం, అక్షతలు, పుష్పాలు సమర్పించండి.
  4. ధూపం చూపి, కొబ్బరికాయ / అరటిపండు, తాంబూలం నివేదించండి.
  5. కర్పూర హారతి ఇచ్చి, ఆ మెట్టుకు సంబంధించిన పడిపాట చరణం పాడండి; తరువాత పై మెట్టుకు వెళ్ళండి.

1. శ్రీ మహాగణపతి

తత్త్వం: కన్ను (దృష్టి)

ధ్యానమ్

వక్రతుండ మహాకాయ సూర్యకోటి సమప్రభ ।
నిర్విఘ్నం కురు మే దేవ సర్వకార్యేషు సర్వదా ॥

ఓం ప్రథమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ మహాగణపతయే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

2. శ్రీ పరమేశ్వరుడు (శివుడు)

తత్త్వం: చెవి (శ్రవణం)

ధ్యానమ్

వందే శంభుముమాపతిం సురగురుం వందే జగత్కారణం
వందే పన్నగభూషణం మృగధరం వందే పశూనాం పతిమ్ ।
వందే సూర్యశశాంకవహ్నినయనం వందే ముకుందప్రియం
వందే భక్తజనాశ్రయం చ వరదం వందే శివం శంకరమ్ ॥

ఓం ద్వితీయ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ పరమేశ్వరాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

3. శ్రీ పార్వతీ దేవి

తత్త్వం: ముక్కు (ఘ్రాణం)

ధ్యానమ్

సర్వమంగళ మాంగల్యే శివే సర్వార్థసాధికే ।
శరణ్యే త్ర్యంబకే గౌరి నారాయణి నమోఽస్తు తే ॥

ఓం తృతీయ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ పార్వత్యై నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

4. శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యస్వామి

తత్త్వం: నాలుక (రుచి)

ధ్యానమ్

శక్తిహస్తం విరూపాక్షం శిఖివాహం షడాననమ్ ।
దారుణం రిపురోగఘ్నం భావయే కుక్కుటధ్వజమ్ ॥

ఓం చతుర్థ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

5. శ్రీ బ్రహ్మదేవుడు

తత్త్వం: చర్మం (స్పర్శ)

ధ్యానమ్

ఓం వేదాత్మనాయ విద్మహే । హిరణ్యగర్భాయ ధీమహి । తన్నో బ్రహ్మ ప్రచోదయాత్ ॥

ఓం పంచమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ బ్రహ్మణే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

6. శ్రీ మహావిష్ణువు

తత్త్వం: కామం

ధ్యానమ్

శాంతాకారం భుజగశయనం పద్మనాభం సురేశం
విశ్వాధారం గగనసదృశం మేఘవర్ణం శుభాంగమ్ ।
లక్ష్మీకాంతం కమలనయనం యోగిభిర్ధ్యానగమ్యం
వందే విష్ణుం భవభయహరం సర్వలోకైకనాథమ్ ॥

ఓం షష్ఠ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ మహావిష్ణవే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

7. శ్రీ రంగనాథుడు

తత్త్వం: క్రోధం

ధ్యానమ్

కావేరీ విరజా సేయం వైకుంఠం రంగమందిరమ్ ।
స వాసుదేవో రంగేశః ప్రత్యక్షం పరమం పదమ్ ॥

ఓం సప్తమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ రంగనాథాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

8. శ్రీ మహాకాళి

తత్త్వం: లోభం

ధ్యానమ్

ఓం కాళికాయై చ విద్మహే । శ్మశానవాసిన్యై ధీమహి । తన్నో ఘోరా ప్రచోదయాత్ ॥

ఓం అష్టమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ మహాకాళ్యై నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

9. శ్రీ యమధర్మరాజు

తత్త్వం: మోహం

ధ్యానమ్

యమాయ ధర్మరాజాయ మృత్యవే చాంతకాయ చ ।
వైవస్వతాయ కాలాయ సర్వభూతక్షయాయ చ ॥

ఓం నవమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ యమధర్మరాజాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

10. శ్రీ సూర్యుడు

తత్త్వం: మదం

ధ్యానమ్

జపాకుసుమ సంకాశం కాశ్యపేయం మహాద్యుతిమ్ ।
తమోఽరిం సర్వపాపఘ్నం ప్రణతోఽస్మి దివాకరమ్ ॥

ఓం దశమ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ సూర్యాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

11. శ్రీ చంద్రుడు

తత్త్వం: మాత్సర్యం

ధ్యానమ్

దధిశంఖ తుషారాభం క్షీరోదార్ణవ సంభవమ్ ।
నమామి శశినం సోమం శంభోర్ముకుట భూషణమ్ ॥

ఓం ఏకాదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ చంద్రాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

12. శ్రీ అంగారకుడు (కుజుడు)

తత్త్వం: అసూయ

ధ్యానమ్

ధరణీగర్భ సంభూతం విద్యుత్కాంతి సమప్రభమ్ ।
కుమారం శక్తిహస్తం తం మంగళం ప్రణమామ్యహమ్ ॥

ఓం ద్వాదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ అంగారకాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

13. శ్రీ బుధుడు

తత్త్వం: దంభం

ధ్యానమ్

ప్రియంగుకలికాశ్యామం రూపేణాప్రతిమం బుధమ్ ।
సౌమ్యం సౌమ్యగుణోపేతం తం బుధం ప్రణమామ్యహమ్ ॥

ఓం త్రయోదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ బుధాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

14. శ్రీ బృహస్పతి (గురువు)

తత్త్వం: సత్త్వగుణం

ధ్యానమ్

దేవానాం చ ఋషీణాం చ గురుం కాంచనసన్నిభమ్ ।
బుద్ధిభూతం త్రిలోకేశం తం నమామి బృహస్పతిమ్ ॥

ఓం చతుర్దశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ బృహస్పతయే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

15. శ్రీ శుక్రుడు

తత్త్వం: రజోగుణం

ధ్యానమ్

హిమకుంద మృణాలాభం దైత్యానాం పరమం గురుమ్ ।
సర్వశాస్త్ర ప్రవక్తారం భార్గవం ప్రణమామ్యహమ్ ॥

ఓం పంచదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ శుక్రాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

16. శ్రీ శనైశ్చరుడు

తత్త్వం: తమోగుణం

ధ్యానమ్

నీలాంజన సమాభాసం రవిపుత్రం యమాగ్రజమ్ ।
ఛాయామార్తాండ సంభూతం తం నమామి శనైశ్చరమ్ ॥

ఓం షోడశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ శనైశ్చరాయ నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

17. శ్రీ రాహువు

తత్త్వం: విద్య

ధ్యానమ్

అర్ధకాయం మహావీర్యం చంద్రాదిత్య విమర్దనమ్ ।
సింహికాగర్భ సంభూతం తం రాహుం ప్రణమామ్యహమ్ ॥

ఓం సప్తదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ రాహవే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

18. శ్రీ కేతువు

తత్త్వం: అవిద్య

ధ్యానమ్

పలాశపుష్ప సంకాశం తారకాగ్రహ మస్తకమ్ ।
రౌద్రం రౌద్రాత్మకం ఘోరం తం కేతుం ప్రణమామ్యహమ్ ॥

ఓం అష్టాదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాయై శ్రీ కేతవే నమః ।
ధ్యాయామి । ఆవాహయామి । షోడశోపచార పూజాం సమర్పయామి ॥

పదునెట్టాంబడి సమష్టి పూజ

18 మెట్ల పూజ పూర్తయ్యాక, అన్ని దీపాలూ వెలుగుతుండగా పదునెట్టాంబడి మొత్తానికి కర్పూర హారతి ఇచ్చి, ఈ మంత్రం చెప్పి పుష్పాక్షతలు సమర్పించండి. తరువాత పడిపూజ మంగళం.

ఓం అష్టాదశ సోపానాధిష్ఠాన దేవతాభ్యో నమః ।
సమస్తోపచారాన్ సమర్పయామి ॥
ఓం శ్రీ పదునెట్టాంబడి దేవతాభ్యో నమః ॥
స్వామియే శరణం అయ్యప్ప ॥