“శాస్త” అంటే శాసించేవాడు, ధర్మాన్ని బోధించి రక్షించేవాడు. శ్రీ ధర్మశాస్తా అత్యంత ప్రాచీన దేవత శివకేశవుల పుత్రుడు, భూతగణాలకు అధిపతి (భూతనాథుడు). బ్రహ్మాండ పురాణం, స్కాంద పురాణాల్లో మహాశాస్త ప్రస్తావన ఉంది; కేరళలో రచించిన భూతనాథోపాఖ్యానం ఆయన అయ్యప్పగా అవతరించిన కథను వివరిస్తుంది. కేరళలో శాస్తగా, తమిళనాడులో గ్రామ రక్షకుడు అయ్యనార్గా, కర్ణాటక–ఆంధ్ర–తెలంగాణల్లో అయ్యప్పగా ఆయన పూజలందుకుంటాడు.
శాస్త రూపం
- గృహస్థ రూపం: దేవేరులు పూర్ణ, పుష్కలలతో; కుమారుడు సత్యకుడు (అచ్చన్కోవిల్ వంటి ఆలయాల్లో).
- బ్రహ్మచారి–యోగి రూపం: యోగపట్టం, చిన్ముద్రతో — శబరిమల అయ్యప్ప.
- వాహనాలు: ఏనుగు (శాస్త), గుర్రం (అయ్యనార్), పులి (అయ్యప్ప).
- ఆయుధాలు: విల్లు–బాణం, ఖడ్గం, చేతికర్ర; ఛురికా (చిన్న కత్తి).
పంచ శాస్త క్షేత్రాలు – జీవిత దశలు
పరశురాముడు కేరళలో శాస్త ఆలయాలు ప్రతిష్ఠించాడని సంప్రదాయం. శబరిమల చుట్టుపక్కల ఐదు క్షేత్రాల్లో శాస్త జీవితంలోని ఒక్కో దశలో దర్శనమిస్తాడని భక్తుల నమ్మకం:
| క్షేత్రం | రూపం |
|---|---|
| కుళత్తుపుళ | బాల శాస్త — బాల్యం |
| ఆర్యంగావు | కౌమారం — యువరాజు రూపం |
| అచ్చన్కోవిల్ | గృహస్థ — పూర్ణ, పుష్కలలతో |
| శబరిమల | యోగి — నైష్ఠిక బ్రహ్మచారి, తపస్సులో |
| కాంతమల (పొన్నంబలమేడు) | సన్యాసం — మకరజ్యోతి వెలిగే దివ్యస్థానం |
శాస్త ఆరాధన
- శనివారం శాస్తకు ప్రీతికరమైన రోజు; శనిదోష నివారణకు శాస్త ఆరాధన చేస్తారు.
- పంగుని (ఫాల్గుణ) ఉత్తర నక్షత్రం శాస్త జయంతి; ప్రతి నెల ఉత్తర నక్షత్రం విశేషం.
- కలియుగంలో ప్రత్యక్ష దైవం “కలియుగ వరదుడు” అని శరణు ఘోష కీర్తిస్తుంది.
- నామావళి, స్తోత్రాలు: ధర్మశాస్తా అష్టోత్తరం, హరిహరపుత్ర అష్టోత్తర స్తోత్రం, శాస్త వందనం, మూల మంత్రాలు.
శాస్తా ప్రార్థనా
భూతనాథ సదానంద సర్వభూత దయాపర ।
రక్ష రక్ష మహాబాహో శాస్త్రే తుభ్యం నమో నమః ॥
అయ్యప్పగా శాస్త అవతరించిన కథ పూర్తిగా: శ్రీ అయ్యప్ప స్వామి సంపూర్ణ చరిత్ర.


