పంచేంద్రియాలు, అష్టరాగాలు, త్రిగుణాలు, విద్య-అవిద్య – 18 మెట్లు దేనికి ప్రతీకలు; ఒక్కో మెట్టుకు భజనలో చెప్పే నామం.
సన్నిధానం ముంగిట ఉన్న పదునెట్టాంబడి – 18 మెట్లు – సాక్షాత్ 18 దేవతల స్వరూపాలుగా పూజింపబడతాయి. గురుస్వామి వారి గ్రంథం ప్రకారం భక్తుడు అష్టరాగాలు (8), పంచ జ్ఞానేంద్రియాలు (5), త్రిగుణాలు (3), విద్య-అవిద్య (2) – ఈ పదునెనిమిదిని అధిగమించి, ఇరుముడితో శబరిమల చేరుతాడు. మానవులలో వ్యాపించియుండే దుర్గుణాలను ఒక్కొక్కటి తొలగించి, వాటి స్థానంలో సద్గుణాలను ఆవాహించే పుణ్యసోపానాలే ఈ మెట్లు.
| మెట్టు | కొలిచే నామం (శిరసానమామి భజన నుండి) |
|---|---|
| 1 | ఓంకారమూర్తీ |
| 2 | హరిహర తనయా |
| 3 | మోహిని తనయా |
| 4 | నారాయణ తనయా |
| 5 | ఐయ్యప్ప దేవ |
| 6 | ఆర్ముగసోదరా |
| 7 | ఏకాంతవాసా |
| 8 | ఎరుమేలివాసా |
| 9 | నవగ్రహనాయకా |
| 10 | పరమదయాళ |
| 11 | పరమాత్మరూప |
| 12 | పాపసంహార |
| 13 | పరమ పావనా |
| 14 | పరసుఖదాయకా |
| 15 | పరశురామ ప్రతిష్ఠిత |
| 16 | పతితపావనా |
| 17 | పార్వతినందనా |
| 18 | పంచగిరీశ్వరా |
మెట్ల పవిత్రత – పాటించవలసినవి
- మండల కాల (41 రోజుల) దీక్ష పూర్తి చేసి, తలపై ఇరుముడి ఉన్నవారే 18 మెట్లు ఎక్కాలి.
- మెట్లు ఎక్కే ముందు శూర టెంకాయ కొట్టాలి; తిరుగు ప్రయాణంలో మెట్లు దిగేటప్పుడు కూడా కొట్టాలి.
- మెట్లు ఎక్కేటప్పుడు శరణు ఘోష, పడిపాట చేస్తూ ఎక్కాలి.
- ఇరుముడి లేకుండా దర్శనానికి వెళ్ళేవారు ప్రత్యేక మార్గంలో వెళ్ళాలి — మెట్లు ఎక్కరాదు.
అష్టాదశ సోపాన దేవతలు
| మెట్టు | అధిష్ఠాన దేవత |
|---|---|
| 1 | శ్రీ మహాగణపతి |
| 2 | శ్రీ పరమేశ్వరుడు (శివుడు) |
| 3 | శ్రీ పార్వతీ దేవి |
| 4 | శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యస్వామి |
| 5 | శ్రీ బ్రహ్మదేవుడు |
| 6 | శ్రీ మహావిష్ణువు |
| 7 | శ్రీ రంగనాథుడు |
| 8 | శ్రీ మహాకాళి |
| 9 | శ్రీ యమధర్మరాజు |
| 10 | శ్రీ సూర్యుడు |
| 11 | శ్రీ చంద్రుడు |
| 12 | శ్రీ అంగారకుడు (కుజుడు) |
| 13 | శ్రీ బుధుడు |
| 14 | శ్రీ బృహస్పతి (గురువు) |
| 15 | శ్రీ శుక్రుడు |
| 16 | శ్రీ శనైశ్చరుడు |
| 17 | శ్రీ రాహువు |
| 18 | శ్రీ కేతువు |
ఒక్కో దేవత ధ్యాన శ్లోకం, పూజా మంత్రం: అష్టాదశ సోపాన దేవతా పూజ.
ఓం శ్రీ స్వామియే శరణం అయ్యప్ప


